महात्मा फुले यांचे वसाहतीकरण आणि त्याचा शैवधर्मावर झालेला परिणाम श्रीधर तिळवे नाईक 


इंग्रजांनी भारताचे वसाहतीकरण केल्यानंतर महाराष्ट्र इंग्रजांच्या ताब्यात गेला त्याला लोकहितवादी ने पहिली प्रतिक्रिया दिली याच वेळेला बंगालमध्ये राजा राम मोहन राय यांनी वेदांताचे पुनर्जीवन केले आणि नववेदांत मांडायला सुरुवात केली अर्थात हा नववेदांत पंडिती होता तरीही त्याचा परिणाम पडून ब्राह्म समाजाची चळवळ उभी राहिली 


गुजरात आणि पंजाब मध्ये स्वामी दयानंद सरस्वतीने आपली नाळ वैदिक धर्माची जोडली आणि आर्य समाज निर्माण केला त्यांनी हिंदू या शब्दाला चक्क नकार दिला कारण त्यांच्यामध्ये हा शब्द गुलामी अर्थानेच वापरला जात होतो आणि तो मुसलमानानेच दिलेला आहे साहजिकच त्यांनी आर्य हा शब्द निवडला मात्र आर या शब्दाला असलेला प्राचीन अर्थ त्यांना माहीत नव्हता आणि त्यातून खूप काही गोंधळ झाले मुख्य म्हणजे आनार यांचे काय करायचे हा प्रश्न निर्माण झाला 


याचवेळी महाराष्ट्रातून सर्व धर्मातून महात्मा फुले आले त्यांनी खंडोबा आणि ज्योतिबा यांना स्वीकारले एक प्रकारचा देशीवाद शैवदेशी वाद निर्माण झाला निर्माण केला मात्र कळत नकळत ज्याप्रमाणे राजा राम मोहन राय यांनी नववेदांत निर्माण केला किंवा आर्य समाजाने नववैदिक धर्म निर्माण केला तसा नवीन धर्म त्यांनी निर्माण केला नाही उलट सर्व धर्माचे काय करायचे हे नीट कळल्याने न कळल्याने कळत नकळत त्यांनी सत्यशोधक समाज निर्माण केला आणि आजही याचे सेवधर्माशी नाते आहे की नाही हे ठरवता येत नाही हे का घडले याचे कारण महात्मा फुले यांचे दुभंगले पण आहे आणि ते त्या काळातल्या परिस्थितीतून निर्माण झालेले होते त्यांना हे कळून चुकले होते की ब्रिटिशांची राजवट ही आता पराभूत होणे शक्य नाही विशेषतः 857 चे बंड फसल्यामुळे त्यांच्या हे लक्षात आले की यापुढे ब्रिटिश राजवटच कायम राहणार करता साहजिकच या राजवटीची जुळवून घेण्याकरता त्यांनी काही तडजोडी केल्या आणि ह्या तडजोडींचे स्पष्ट प्रतिबिंब त्यांच्या सत्यशोधक समाजावर पडलेले आहे समाजात पडलेले आहे कळत नकळत त्यांनी ख्रिश्चन धर्म स्वीकारला की काय याची शंका येणे इतपत सत्यशोधक समाज हा ख्रिश्चन झालेला दिसतो एकीकडे खंडोबा आणि ज्योतिबा यांचे पुनर्जीवन आणि दुसरीकडे सत्यशोधकात मात्र ख्रिश्चन तत्वांची भलामन असे काहीतरी विचित्र त्यांच्या बाबीत घडले आणि त्याचे अत्यंत दुर्गामे परिणाम शेवट झालेले दिसतात सर्व चळवळीवर झालेले दिसतात हे परिणाम नेमके काय होते आणि त्याचा वसाहतवादाशी काय संबंध होता याचा एकदा आढावा घेणे गरजेचे आहे


श्रीधर तिळवे नाईक 

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

भारतीय राजकारण स्थिती आणि गती

 अन्विक्षिकीचा अस्त आणि जगभरात राजकारणाची अर्थकारणाची लागलेली वाट श्रीधर तिळवे नाईक  शैव श्रुतीमध्ये श्रद्धा युगाला आव्हान देत भगवान शंकरांनी अनेक गोष्टी आणून ठेवल्या त्यातील एक गोष्ट म्हणजे शास्त्र ! गणित ,भूमिती आणि आण्विक्षिकी म्हणजेच तर्कशास्त्र आणि त्याच्या साह्याने घेतले निर्णय जाणारे निर्णय ! भगवान शंकर यांनी ही तीन शास्त्रे मान्य केली आणि मला सुद्धा फक्त तीच मान्य आहेत . इतर जी शास्त्रे म्हणून सांगितली जातात ती शास्त्रे नाहीत श्रद्धा युगाने अनेक विद्या निर्माण केल्या त्यांचा मुख्य आधार अनुभव , जाण , शहाणपण आणि पिढ्यान पिढ्या केली गेलेली प्रॅक्टिस होती आज सुद्धा आदिवासी लोकांच्यात अनेक विद्या आपणाला दिसतात. भगवान शंकर यांनी या विद्यांच्यामध्ये शास्त्र आणि विद यांची भर टाकली . विद मध्ये १ आयु विद २ ज्योतिष विद यात भूगोल सुद्धा येतो ३ नाट्यविद ४ कामविद यांचा समावेश होता आणि ज्यांना कोणाला या गोष्टी प्राप्त करायच्या असत ते गुरु शिष्य परंपरेने या गोष्टी प्राप्त करत ज्यांना वैदू म्हणत ( तामिळ भाषेमध्ये आज सुद्धा ही परिभाषा उपस्थित आहे ) मराठीत आज सुद्धा वैदू हा शब्द प्रच...
Read more
 कला,निर्मिती मीमांसा आणि महाप्रणाली १ फायनल  श्रीधर तिळवे नाईक  १ मार्गी आणि देशी प्रकाशित झाल्यानंतर त्याच्यावर सर्वाधिक प्रतिक्रिया या तरुण पिढीच्याच आल्या होत्या. अपवाद फक्त मीनाक्षी पाटील ! यामध्ये एक प्रश्न अतिशय कॉमन होता तो म्हणजे तुमचा अनुक्रम चुकला असे तुम्हाला वाटत नाही का ? निर्मितीमीमांसा सर्वात प्रथम तुम्ही का घेतली? त्या ऐवजी मार्गी आणि देशी हा दुसरा भाग प्रथम घ्यायला पाहिजे होता असे तुम्हाला वाटत नाही का ?  मुळातच एक गोष्ट लक्षात घ्यायला हवी ती म्हणजे चौथी नवता म्हणजे केवळ देशीवादाविरोधातील बंड नव्हे तर ते उत्तरआधुनिकतेच्या विरोधातले सुद्धा बंड आहे त्यामुळे साहजिकच उत्तर आधुनिकतेचे काही मूलभूत सिद्धांत खोडून काढणे आणि त्याला पर्यायी सिद्धांत मांडणे हे सुद्धा चौथ्या नवतेचे काम असते . उत्तरआधुनिकवादाने निर्मितीवादाच्या अंगाने अत्यंत क्रांतिकारक सिद्धांत मांडले त्यातील एक म्हणजे निर्मिती ही आधी निर्माण झालेल्या निर्मितीच्यामधून निर्माण होते संहिता ही संहितेकडूनच निर्माण होते टेक्स्ट इज क्रिएटेड बाय टेक्स्ट ! देरिदा याने हा सिद्धांत मांडला होता. आणि त्यात...
Read more
 सत्य किती ? सत्ये किती?श्रीधर तिळवे नाईक  गेले कित्येक लेख आपण सत्याविषयी चौथी नवता काय म्हणते याचा शोध घेत आहोत. पुरोगामी वाद आणि आधुनिक वाद यांचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य जर काही असेल तर ते म्हणजे दोघेही एकच एक सत्य मानत होते आणि तशी मांडणी करत होते. याला शह देण्यासाठी म्हणून उत्तराधुनिकतेने सत्य अनेक असतात असा सिद्धांत मांडला आणि संपूर्ण आधुनिक वाद मोडीत काढला . यामागे नेमके काय कारण होते? यामागे कारण होते उत्तराधुनिक ज्ञानाची quantam प्रक्रिया जी मुळातच ऑब्जेक्टिव्ह कडून सब्जेक्टिव्ह कडे आली. सर्वसाधारणपणे पुरोगामी युग हे ऑब्जेक्टिव्ह सत्य शक्य आहे असे मानत होते तर आधुनिक युग ऑब्जेक्टिव्ह सत्य एक आहे हे स्वीकारत होते परंतु ते वेगवेगळ्या ठिकाणी फॅक्चर झालेले आहे अशी मांडणी करत होते त्यामुळेच फ्रॅक्चरड सब्जेक्ट फ्रॅक्चरड माईंड फ्रॅक्चरड सोसायटी हे आधुनिकतेचे एक फार मोठे समीकरण उदयाला आले. उत्तर आधुनिकतेने याही पुढे जाऊन अनेक सत्ये असतात असा सिद्धांत मांडला आणि सब्जेक्ट इज डेड असे जाहीर केले . त्यातूनच मग बहुविध दृष्टिकोन आणि बहुविध multiple सत्ये यांचा सिद्धांत स्वीकारला गेल...
Read more